AP:وین (خبرگزاری آسوشیتدپرس) – به گفته کارشناسان و مقامات سابق دولتی، اگر ایالات متحده تصمیم به اعزام نیروهای نظامی برای تأمین امنیت ذخایر اورانیوم ایران بگیرد، این یک عملیات پیچیده، پرخطر و طولانی خواهد بود که مملو از خطرات تشعشعات و مواد شیمیایی است.

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، دلایل متغیری را برای جنگ با ایران ارائه کرده است، اما همواره گفته است که هدف اصلی، اطمینان از این است که این کشور «هرگز سلاح هسته‌ای نداشته باشد». مشخص نیست که او تا چه حد حاضر است برای تصرف مواد هسته‌ای ایران پیش برود.

با توجه به خطرات اعزام حدود ۱۰۰۰ نیروی آموزش‌دیده ویژه به منطقه جنگی برای از بین بردن این ذخایر، گزینه دیگر، توافق مذاکره‌ای با ایران است که اجازه می‌دهد این مواد بدون استفاده از زور تحویل داده شده و ایمن‌سازی شوند.

طبق اعلام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نهاد ناظر هسته‌ای سازمان ملل، ایران ۴۴۰.۹ کیلوگرم (۹۷۲ پوند) اورانیوم غنی‌شده تا ۶۰ درصد خلوص دارد که یک گام فنی کوتاه از سطح ۹۰ درصد برای تسلیحات هسته‌ای است.

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، سال گذشته به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت که این ذخایر می‌تواند به ایران اجازه دهد تا 10 بمب هسته‌ای بسازد، در صورتی که تصمیم به تسلیحاتی کردن برنامه خود بگیرد. او افزود که این به معنای داشتن چنین سلاحی توسط ایران نیست.

ایران مدت‌هاست که اصرار دارد برنامه‌اش صلح‌آمیز است، اما آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و کشورهای غربی می‌گویند تهران تا سال ۲۰۰۳ یک برنامه سازمان‌یافته برای سلاح‌های هسته‌ای داشته است.

مواد هسته‌ای احتمالاً در تونل‌ها ذخیره می‌شوند

بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از ژوئن ۲۰۲۵، زمانی که حملات اسرائیل و آمریکا پدافند هوایی، رهبری نظامی و برنامه هسته‌ای ایران را به شدت تضعیف کرد ، نتوانسته‌اند اورانیوم نزدیک به سطح تسلیحاتی را تأیید کنند . عدم بازرسی‌ها، اطلاع دقیق از محل دقیق آن را دشوار کرده است.

گروسی گفته است که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی معتقد است که ذخایری تقریباً ۲۰۰ کیلوگرم (حدود ۴۴۰ پوند) اورانیوم با غنای بالا در تونل‌هایی در مجتمع هسته‌ای ایران در حومه اصفهان نگهداری می‌شود. این سایت عمدتاً به دلیل تولید گاز اورانیوم که برای چرخش و خالص‌سازی به سانتریفیوژها تزریق می‌شود، شناخته شده بود.

او گفته است که گمان می‌رود مقادیر اضافی در سایت هسته‌ای نطنز و مقادیر کمتری ممکن است در تأسیساتی در فردو ذخیره شده باشد.

مشخص نیست که آیا مقادیر اضافی می‌تواند در جای دیگری باشد یا خیر.

تولسی گابارد، مدیر اطلاعات ملی ایالات متحده، در جلسه استماع مجلس نمایندگان در ۱۹ مارس گفت که جامعه اطلاعاتی ایالات متحده «اطمینان بالایی» دارد که محل ذخایر اورانیوم غنی‌شده با خلوص بالای ایران را می‌داند.

خطرات تشعشعات و مواد شیمیایی

ذخایر اورانیوم غنی‌شده با خلوص بالا ایران در کپسول‌هایی با وزن تقریبی ۵۰ کیلوگرم (۱۱۰ پوند) در حالت پر قرار می‌گیرند. این ماده به شکل گاز هگزافلوراید اورانیوم است. تخمین‌ها در مورد تعداد کپسول‌ها از ۲۶ تا حدود دو برابر این تعداد، بسته به میزان پر بودن هر سیلندر، متغیر است.

دیوید آلبرایت، بازرس سابق تسلیحات هسته‌ای در عراق و بنیانگذار موسسه غیرانتفاعی علوم و امنیت بین‌المللی در واشنگتن، گفت: کپسول‌های حامل اورانیوم بسیار غنی‌شده «بسیار مقاوم» هستند و برای ذخیره‌سازی و حمل‌ونقل طراحی شده‌اند.

اما او هشدار داد که در صورت آسیب دیدن کپسول‌ها – مثلاً به دلیل حملات هوایی – و نفوذ رطوبت به داخل آنها، «مسائل ایمنی از اهمیت بالایی برخوردار می‌شوند».

در چنین سناریویی، خطر ناشی از فلوئور، یک ماده شیمیایی بسیار سمی که برای پوست، چشم‌ها و ریه‌ها خورنده است، وجود خواهد داشت. آلبرایت گفت هر کسی که برای بازیابی کپسول‌ها وارد تونل‌ها می‌شود «باید لباس‌های محافظ در برابر مواد خطرناک بپوشد».

او گفت همچنین لازم است فاصله بین محفظه‌های مختلف حفظ شود تا از واکنش هسته‌ای بحرانی خودپایدار که منجر به «مقدار زیادی تشعشع» می‌شود، جلوگیری شود.

او گفت برای جلوگیری از چنین حادثه رادیولوژیکی، کپسول‌ها باید در ظروفی قرار داده شوند که در حین حمل و نقل بین آنها فاصله ایجاد شود.

آلبرایت گفت که گزینه ترجیحی برای رسیدگی به اورانیوم، انتقال آن از ایران با هواپیماهای نظامی ویژه و سپس «رقیق‌سازی» آن است – یعنی مخلوط کردن آن با مواد با غنای پایین‌تر تا به سطوح مناسب برای استفاده غیرنظامی برسد.

او افزود، با توجه به اینکه زیرساخت‌های مورد نیاز برای این فرآیند ممکن است به دلیل جنگ دست نخورده باقی مانده باشد، رقیق‌سازی مواد در داخل ایران احتمالاً امکان‌پذیر نیست.

داریا دولزیکووا، پژوهشگر ارشد در موسسه خدمات متحد سلطنتی، با این نظر موافق است.

او گفت که رقیق‌سازی مواد در داخل ایران «احتمالاً محتمل‌ترین گزینه نیست، زیرا این یک فرآیند بسیار پیچیده و طولانی است که به تجهیزات تخصصی نیاز دارد.»

خطرات برای نیروهای زمینی

کریستین ای. ورموث، وزیر ارتش در دوران ریاست جمهوری جو بایدن، رئیس جمهور سابق آمریکا، گفت: «امنیت مواد هسته‌ای ایران با نیروهای زمینی یک عملیات نظامی بسیار پیچیده و پرخطر خواهد بود.»

ورموث، که اکنون رئیس و مدیرعامل ابتکار تهدید هسته‌ای مستقر در واشنگتن است، افزود: «به این دلیل است که این مواد احتمالاً در چندین مکان قرار دارند و این اقدام «احتمالاً تلفاتی را در پی خواهد داشت».

او گفت که مقیاس و دامنه یک عملیات به تنهایی در اصفهان به راحتی به ۱۰۰۰ پرسنل نظامی نیاز دارد.

ورموث گفت با توجه به اینکه ورودی‌های تونل احتمالاً زیر آوار مدفون شده‌اند، لازم است که بالگردها تجهیزات سنگینی مانند بیل مکانیکی را حمل کنند و نیروهای آمریکایی حتی ممکن است مجبور شوند یک باند فرودگاه در نزدیکی برای فرود تمام تجهیزات و نیروها بسازند.

او گفت نیروهای ویژه، از جمله شاید هنگ ۷۵ تکاور، باید «همگام» با کارشناسان هسته‌ای که در زیر زمین به دنبال کپسول‌های هسته‌ای می‌گردند، همکاری کنند و افزود که نیروهای ویژه احتمالاً یک محیط امنیتی برای حملات احتمالی ایجاد خواهند کرد.

ورموث گفت تیم‌های غیرفعال‌سازی هسته‌ای تحت فرماندهی بیستمین فرماندهی شیمیایی، بیولوژیکی، رادیولوژیکی، هسته‌ای و مواد منفجره، یکی از واحدهای احتمالی است که می‌تواند در چنین عملیاتی به کار گرفته شود.

او گفت: «مطمئنم ایرانی‌ها به این موضوع فکر کرده‌اند و سعی خواهند کرد انجام سریع این کار را تا حد امکان دشوار کنند. بنابراین تصور می‌کنم رفتن به زیر زمین، جهت‌یابی، تلاش برای تشخیص … اینکه کدام یک از آنها قوطی‌های اصلی هستند و کدام یک ممکن است طعمه باشند، و تلاش برای جلوگیری از تله‌های انفجاری، تلاش بسیار پرزحمتی خواهد بود.»

راه حل مذاکره ای

اسکات روکر، مدیر سابق دفتر حذف مواد هسته‌ای در اداره ملی امنیت هسته‌ای، یک آژانس نیمه‌خودمختار در وزارت انرژی ایالات متحده، گفت بهترین گزینه «توافق با دولت (ایران) برای حذف تمام آن مواد است».

ماموریت مشابهی در سال ۱۹۹۴ رخ داد، زمانی که ایالات متحده، با همکاری دولت قزاقستان، مخفیانه ۶۰۰ کیلوگرم (حدود ۱۳۲۲ پوند) اورانیوم با درجه تسلیحاتی را از این جمهوری شوروی سابق در عملیاتی با عنوان «پروژه یاقوت کبود» منتقل کرد. این ماده از برنامه هسته‌ای اتحاد جماهیر شوروی باقی مانده بود.

روکر، که اکنون معاون رئیس برنامه امنیت مواد هسته‌ای در طرح ابتکاری تهدید هسته‌ای است، گفت واحد بسته‌بندی سیار وزارت انرژی بر اساس تجربه قزاقستان و همچنین ماموریت‌های حذف مواد هسته‌ای از گرجستان در سال ۱۹۹۸ و از عراق در سال‌های ۲۰۰۴، ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ ساخته شده است.

این واحد متشکل از کارشناسان فنی و تجهیزات تخصصی است که می‌توانند در هر مکانی برای حذف ایمن مواد هسته‌ای مستقر شوند و روکر گفت که این واحد در موقعیت ایده‌آلی برای حذف اورانیوم تحت یک توافق مذاکره شده با ایران قرار خواهد گرفت. تهران همچنان به واشنگتن که در زمان ترامپ از توافق هسته‌ای خارج شد و دو بار در جریان مذاکرات سطح بالا حمله کرده است، مشکوک است.

بر اساس یک راه حل مذاکره شده، بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز می‌توانند بخشی از یک ماموریت باشند. گروسی، مدیر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در ۲۲ مارس در برنامه «رو در رو با ملت» شبکه سی‌بی‌اس، در پاسخ به سوالی در مورد چنین سناریویی گفت: «البته که ما این گزینه‌ها را در نظر داریم.»

او افزود: «ایران طبق قرارداد موظف است به بازرسان اجازه ورود بدهد. البته، عقل سلیم حکم می‌کند. در حالی که بمب‌ها در حال سقوط هستند، هیچ اتفاقی نمی‌تواند بیفتد.»

___

آسوشیتدپرس برای پوشش خبری امنیت هسته‌ای از شرکت کارنگی نیویورک و بنیاد اوترایدر حمایت دریافت می‌کند . آسوشیتدپرس به تنهایی مسئول تمام محتوا است. ___ پوشش بیشتر آسوشیتدپرس از چشم‌انداز هسته‌ای: https://apnews.com/projects/the-new-nuclear-landscape/