سیگنال واشنگتن به تهران در مذاکرات دوحه: از اصرار بر هرمز دست بردارید و بزرگتر فکر کنید
ارونیوز: باراک راوید، خبرنگار رسانه آمریکایی اکسیوس، با انتشار گزارشی در مورد مذاکرات دوحه نوشت: «هرچند دو طرف یک بازه زمانی ۶۰ روزه را برای دستیابی به یک توافق جامع هستهای تعیین کردهاند، اما با گذشت دو هفته از آغاز این مهلت، واشنگتن و تهران همچنان بر سر مفاد تفاهمنامه اولیه (MOU) به جدال مشغولند. در حال حاضر، ناظران احتمال فروپاشی این توافق اولیه را بیشتر از شانس دستیابی به یک توافق نهایی میدانند.
او در ادامه این گزارش نوشت: «پس از چند دور تبادل آتش در هفتههای گذشته، دو طرف روز یکشنبه به توافقی موقت برای آرامسازی یکهفتهای اوضاع در تنگه هرمز دست یافتند. این بدان معناست که احتمال بروز درگیریهای جدید، درست پس از تعطیلات روز استقلال آمریکا در ۴ جولای (۱۴ تیرماه) وجود دارد.»
یک مقام ارشد آمریکایی در این رابطه با او گفت: «به این تفاهم رسیدهایم که در طول هفته جاری آرامش را حفظ کنیم تا تمام بندهای تفاهمنامه اولیه در فضایی سازنده و به دور از شلیک موشکها پیش برود.»
او در عین حال هشدار داد: «رئیسجمهور به صراحت اعلام کرده است که هر بار آنها شلیک کنند، ما پاسخ شدیدتری خواهیم داد و اهدافی را هدف قرار میدهیم که جایگاه آنها در تنگه هرمز را بیش از پیش تضعیف کند.»
آخرین تحولات از اتاقهای مذاکره
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، روز چهارشنبه اعلام کرد که تیم فنی ایالات متحده در دوحه همراه با نمایندگان قطر و دیگر طرفها در حال رایزنی است تا روند رو به جلو حفظ شود. او افزود: «هنوز در مراحل اولیه هستیم اما گفتگوها به خوبی پیش میرود.»
از سوی دیگر، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه و رئیس تیم فنی ایران، پس از پایان این دور از مذاکرات اعلام کرد که هیچگونه گفتگوی مستقیمی میان هیات ایرانی و آمریکایی صورت نگرفته و تبادل پیامها صرفا از طریق میانجیگران قطری و پاکستانی انجام شده است. به گفته آقای غریبآبادی، دو طرف توافق کردهاند که تا فردا یک «کانال ارتباطی اضطراری» برای مدیریت موارد نقض تفاهمنامه ایجاد کنند.
حضور فرستادگان ویژه ترامپ
استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه دونالد ترامپ، روز سهشنبه در دوحه با نخستوزیر قطر و دیگر مقامات ارشد این کشور دیدار کردند. آنها روز چهارشنبه نیز با امیر قطر به گفتگو نشستند. هدف اصلی این فرستادگان، زمینهسازی برای آغاز مذاکرات مستقیم میان تیمهای فنی ایران و آمریکا بوده است.
منابع منطقهای گزارش میدهند که این دیدارها مثبت بوده و راه را برای آغاز گفتگوهای فنی هموار کرده است، اگرچه مشخص نیست که آیا ویتکاف و کوشنر تماس مستقیمی با مقامات ایرانی داشتهاند یا خیر. محورهای اصلی این گفتگوها شامل وضعیت تنگه هرمز، داراییهای مسدودشده ایران و توافق آتشبس در لبنان بوده است.
ریشههای اختلاف؛ تقابل دو تفسیر از حقوق ناوبری
جرقه اصلی تنشهای هفته گذشته و حملات موضعی به چند کشتی تجاری، در جریان افتتاح یک مسیر کشتیرانی جدید در تنگه هرمز نزدیک به سواحل عمان بازمیگردد؛ اقدامی که خشم شدید تهران را برانگیخت. مقامات ایرانی به طور علنی تاکید دارند که ایران و عمان حاکمیت مشترکی بر این تنگه دارند و پس از پایان مهلت ۶۰ روزه تفاهمنامه، مدیریت مشترک آن و اخذ عوارض عبور را آغاز خواهند کرد.
در مقابل، تفسیر ایالات متحده این است که تنگه هرمز یک آبراه بینالمللی است و هرگونه سازوکار جدید در آن مستلزم تایید کشورهای حوزه خلیج فارس است. اما ایران اصرار دارد این آبراه در محدوده آبهای سرزمینیاش قرار دارد و کشورهای عربی منطقه تنها میتوانند ابراز نظر کنند، نه اینکه حق تصمیمگیری داشته باشند. این اختلاف نظر، محور اصلی گفتگوهای هفته گذشته مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، با همتایان خود در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در بحرین بوده است.
پشت پرده؛ راهبرد «بزرگ فکر کنید» واشنگتن
ویتکاف و کوشنر در تلاش بودهاند این پیام را به تهران منتقل کنند که پافشاری بر اخذ عوارض عبور در هرمز، میتواند کل توافق احتمالی با آمریکا را که منافع مالی بسیار بزرگتری برای ایران دارد، به نابودی بکشاند.
یک مقام آمریکایی در این باره بخ خبرنگار اکسیوس گفت: «پیام ما به ایران این بود: بزرگ فکر کنید. درآمدهایی که ایران میتواند از توسعه و فروش آزادانه نفت و سایر منابع خود در صورت رفع کامل تحریمها به دست آورد، صدها برابر بیشتر از سود حاصل از رویکردهای تهاجمی برای باجگیری و دریافت عوارض ناوبری است. ما آنها را سوق میدهیم تا به پتانسیلهای بزرگتر یک توافق جامع در حوزههای هستهای و عدم مداخله منطقهای چشم بدوزند.»
موضع ترامپ؛ بین دیپلماسی و گزینههای نظامی
پرزیدنت ترامپ روز چهارشنبه با مثبت ارزیابی کردن روندها اعلام کرد که ایالات متحده «دیدارهای بسیار خوبی» با طرفهای مذاکره داشته و همه چیز خوب پیش میرود. وی همچنین احتمال شعلهور شدن یک جنگ جدید در آینده نزدیک را رد کرد.
با این حال، یک منبع نزدیک به رئیسجمهور فاش کرد که ترامپ از اقدامات هفته گذشته در تنگه هرمز به شدت ناامید و خشمگین شده بود؛ تا جایی که طبق گزارش اولیه والاستریت ژورنال، خواهان دریافت گزینههای نظامی روی میز خود شد، اما در نهایت مشاورانش او را متقاعد کردند که به مسیر دیپلماسی فرصت بیشتری بدهد.
ابهام در سرنوشت ۳ میلیارد دلار دارایی مسدود شده
شبکه شبکه «العربیه» روز چهارشنبه مدعی شد که واشنگتن و تهران در دوحه بر سر آزادسازی بخش اول داراییهای مسدود شده ایران در قطر به توافق رسیدهاند. یک منبع منطقهای تایید کرد که این مبلغ حدود ۳ میلیارد دلار است که به صورت نقد منتقل نمیشود، بلکه بانک مرکزی ایران میتواند از آن برای خرید کالاهای بشردوستانه (که بخشی از آن از بازار آمریکا تامین خواهد شد) استفاده کند. کاظم غریبآبادی نیز تایید کرد که سازوکار خرید اقلام مورد نیاز ایران از این طریق مورد بحث قرار گرفته است. با این حال، مقامات رسمی در واشنگتن وقوع چنین توافقی را تکذیب کرده و میگویند هیچ پولی آزاد نشده است.
جبهه لبنان؛ اهرم تعادل در مذاکرات
به گفته منابع منطقهای، تیم مذاکرهکننده آمریکایی به طرف ایرانی اطمینان داده است که واشنگتن به فشارها بر اسرائیل برای پایبندی به آتشبس در لبنان ادامه خواهد داد و عقبنشینی کنونی ارتش اسرائیل از دو منطقه آزمایشی در جنوب لبنان، گام اولیهای است که میتواند به خروج کامل منجر شود.
این اظهارات با واکنش تند عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در شبکه اجتماعی ایکس همراه بود. او روز چهارشنبه نوشت: «رئیسجمهور آمریکا متعهد شده است که دستنشاندگان خود را در تلآویو مهار کند. اگر آنها از دستور ارباب خود سرپیچی کنند، ایران درس لازم را به آنها خواهد داد.»
پیام برای این مطلب مسدود شده.